Energiebesparen is niet hetzelfde als geld besparen
We worden al jaren aangespoord om minder energie te gebruiken. En terecht. Wie minder gas en elektriciteit verbruikt, betaalt minder voor het energiegebruik zelf. De verwarming een graad lager, betere isolatie, een warmtepomp, zuiniger apparaten of minder kilometers rijden met de auto: allemaal maatregelen die invloed hebben op het verbruik.
Maar er zit een addertje onder het gras.
Hoe kan het dat mijn energierekening hoger wordt, terwijlk ik minder energie verbruik?
Minder energie gebruiken betekent niet automatisch dat je energierekening in dezelfde verhouding daalt. Een deel van je rekening bestaat namelijk uit vaste kosten. Denk aan de kosten van de netbeheerder. Die betaal je ook als je heel zuinig bent. En juist die kosten gaan de komende jaren waarschijnlijk flink omhoog.
Waarom worden de netbeheerkosten hoger?
De reden is eigenlijk logisch. Nederland wil minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. We gaan daardoor steeds meer elektrisch doen. Denk aan:
- Elektrisch rijden;
- Koken op inductie;
- Warmtepompen;
- Zonnepanelen;
- Elektrische boilers en thuisbatterijen.
Daarvoor is een veel zwaarder elektriciteitsnet nodig. De Autoriteit Consument & Markt verwacht dat de jaarlijkse kosten van het elektriciteitsnet de komende 25 jaar stijgen van ongeveer €7 miljard naar €18 tot €25 miljard per jaar. Voor een gemiddeld huishouden kunnen alleen de transportkosten voor elektriciteit op termijn oplopen naar ongeveer €600 tot €800 per jaar.
In 2026 betalen huishoudens gemiddeld al ongeveer €25 meer aan netbeheerkosten dan in 2025. Ook voor de jaren daarna verwacht de ACM verdere stijgingen. En bij gas gebeurt tegelijkertijd iets bijzonders. We gebruiken steeds minder aardgas, maar het gasnet moet voorlopig wel worden onderhouden. Die kosten moeten daardoor over steeds minder gebruikers worden verdeeld. Dus terwijl je minder gas gebruikt, kunnen de vaste kosten van je gasaansluiting per huishouden juist oplopen.
Waaruit bestaat mijn energierekening?
Je energierekening bestaat uit meer dan verbruik. Heel simpel gezegd bestaat deze uit drie grote onderdelen:
- De energie die je daadwerkelijk gebruikt;
- Vaste kosten en netbeheerkosten;
- Belastingen.
Alleen het eerste onderdeel kun je rechtstreeks beïnvloeden door minder energie te gebruiken. De ACM bevestigt dat vaste leveringskosten en netbeheerkosten niet afhankelijk zijn van het aantal kWh of m³ dat je verbruikt. Dat maakt verduurzamen niet zinloos. Integendeel. Maar het betekent wel dat een woning die bijvoorbeeld 30% minder energie gebruikt, niet automatisch een 30% lagere totale energierekening krijgt.
Wat betaal je nu ongeveer aan belasting?
De Rijksoverheid rekent voor 2026 bij een gemiddeld huishouden met ongeveer:
- 900 m³ gas
- 1.870 kWh elektriciteit
De energiebelasting bedraagt in 2026 inclusief btw ongeveer:
- gas: €0,73 per m³
- elektriciteit: €0,111 per kWh
Dat betekent:
Gas: 900 × €0,73 = ongeveer €654.
Elektriciteit: 1.870 × €0,111 = ongeveer €207.
Samen is dat ongeveer €861 energiebelasting inclusief btw.
Daar gaat vervolgens de vaste belastingvermindering van €629 inclusief btw vanaf.
Per saldo resteert voor dit gemiddelde huishouden ongeveer: €861 - €629 = €232 belasting per jaar.
Dat is ook het bedrag dat de Rijksoverheid zelf noemt bij haar voorbeeld voor 2026. En daar zit iets in wat bij veel mensen slecht voelt: over de energiebelasting wordt ook 21% btw berekend. Daar staat tegenover dat ook de belastingvermindering inclusief btw wordt uitgekeerd. Fiscaal klopt de systematiek dus, maar gevoelsmatig blijft het bijzonder: belasting betalen over belasting.
Daarnaast betaal je ook over de netbeheerkosten 21% btw.
Blijft verduurzamen financieel verstandig?
Dat de vaste kosten stijgen, is wat mij betreft juist géén reden om verduurzaming dan maar te laten zitten. Want op de kosten die afhankelijk zijn van je verbruik heb je wél invloed. Stel dat een slecht geïsoleerde woning jaarlijks 1.400 m³ gas gebruikt en je weet door isolatie het verbruik met 500 m³ terug te brengen.
Alleen al aan energiebelasting scheelt dat in 2026 grofweg: 500 × €0,73 = €365 per jaar. Daar komt de besparing op de daadwerkelijke gasprijs nog bovenop. Als een kuub gas bijvoorbeeld totaal €1,30 kost inclusief belasting, scheelt 500 m³ minder verbruik: 500 × €1,30 = €650 per jaar. Dat is ieder jaar opnieuw.
En isolatie heeft nog andere voordelen: meer comfort, minder tocht, minder kans op vocht en schimmel en vaak een betere verkoopbaarheid van de woning. Het kabinet noemt isoleren daarom zelf de snelste en eenvoudigste manier om de energierekening te verlagen.
Wat kan ik doen als ik in een ouder appartement woon?
Wat bijvoorbeeld als je in een appartement uit de jaren 50, 60 of 70 woont? En daar zit wat mij betreft een groep die in discussies over verduurzaming vaak te weinig aandacht krijgt. Veel appartementencomplexen uit de jaren 50, 60 en 70 zijn gebouwd in een tijd waarin energie goedkoop was en isolatie nauwelijks een rol speelde.
Denk aan:
- Slecht geïsoleerde gevels;
- Enkel of verouderd dubbel glas;
- Koude vloeren en daken;
- Gemeenschappelijke verwarmingsinstallaties;
- Veel warmteverlies via galerijen, balkons en gevelconstructies.
Als eigenaar van een vrijstaande woning kun je vaak zelf besluiten om morgen je dak te isoleren of HR++-glas te plaatsen. Als appartementseigenaar kan dat meestal niet. De gevel, het dak, kozijnen en soms ook de verwarmingsinstallatie zijn gemeenschappelijk eigendom. Dan moet de Vereniging van Eigenaars eerst besluiten nemen. En dat blijkt in de praktijk lastig.
Milieu Centraal constateert dat één op de vijf woningen in Nederland onderdeel is van een VvE en dat verduurzaming bij VvE's achterloopt op eengezinswoningen. Maar liefst 44% van de appartementseigenaren weet niet goed wat de volgende stap moet zijn en 41% wacht liever nog even met verduurzamen.
De Rijksoverheid erkent zelf dat verduurzaming van VvE-gebouwen complex is en achterloopt. Juist deze bewoners kunnen dubbel geraakt worden.
En dat vraagt financieel gezien om aandacht. Een eigenaar van een slecht geïsoleerd appartement kan namelijk aan twee kanten worden geraakt. Hij of zij heeft:
- hoge directe kosten, omdat de woning relatief veel energie verbruikt;
- én hoge vaste kosten, omdat netbeheerkosten blijven stijgen ongeacht het eigen verbruik.
En zelf kun je soms maar weinig doen. Je kunt misschien korter douchen en de thermostaat lager zetten, maar een ongeïsoleerde buitengevel of slecht dak los je als individuele appartementseigenaar niet zelf op. Daarvoor heb je de VvE nodig.
Dat betekent dat verduurzamingsbeleid naar mijn mening juist voor deze groep méér moet bieden dan alleen de boodschap: "U moet minder energie gebruiken."
Welke regelingen zijn er voor VvE’s?
Er zijn gelukkig wel regelingen. Voor VvE's bestaat in 2026 de Subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (SVVE).
Daarmee kunnen onder andere worden betaald:
- Verduurzamingsonderzoek;
- Energieadvies;
- Begeleiding;
- Dak-, gevel- en vloerisolatie;
- HR++-glas;
- Duurzame installaties.
De regeling is inmiddels verlengd tot 2030 en het beschikbare subsidiebudget is verhoogd. Daarnaast kunnen VvE's gebruikmaken van financiering via het Nationaal Warmtefonds. Dat is positief.
Maar subsidie maakt een technisch ingewikkelde renovatie nog niet automatisch eenvoudig. Besluitvorming binnen de VvE, draagvlak onder bewoners, offertes, financiering en soms grote verschillen in financiële mogelijkheden tussen eigenaren blijven een uitdaging.
Hoe kunnen we samen de energietransitie oppakken?
Daar kom ik eigenlijk weer terug bij het punt waarmee ik begon. Als de energietransitie een maatschappelijke keuze is, dan moeten we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen daar ook met overtuiging aan mee kunnen doen. Niet met tegenzin omdat ieder nieuwsbericht opnieuw begint met: “Uw rekening wordt duurder.”
De overheid heeft daar zelf invloed op. Bijvoorbeeld via:
- Energiebelasting;
- Btw;
- Subsidies;
- Financiering;
- Ondersteuning van VvE's;
- De manier waarop netwerkkosten worden verdeeld.
Wat mij betreft zou je zelfs opnieuw moeten kijken naar de btw op belasting en naar de vraag of stijgende netkosten volledig bij huishoudens terecht moeten komen. Want het elektriciteitsnet dat we nu bouwen is niet alleen een individueel consumentenproduct. Het is infrastructuur die nodig is voor een maatschappelijke transitie.
Verduurzamen blijft dus verstandig
Mijn conclusie is daarom niet dat verduurzamen financieel niets oplevert. Juist wel.
Hoe lager je verbruik, hoe minder last je hebt van hoge energieprijzen en energiebelasting. Maar we moeten eerlijk zijn: energiebesparen en geld besparen zijn niet exact hetzelfde.
Je kunt zelf je verbruik terugbrengen. De vaste kosten kun je niet uitzetten.
En juist daarom moet verduurzamingsbeleid niet alleen gaan over wat mensen zelf moeten doen, maar óók over hoe we de vaste kosten van die transitie eerlijk en betaalbaar verdelen.
Dat lijkt mij een veel betere manier om mensen mee te krijgen.
Over de auteur
Auke Gijsbertse is financieel adviseur bij Tijd voor Advies. Hij helpt particulieren en ondernemers bij financiële vragen over wonen, hypotheek, pensioen, lijfrente, vermogen, scheiden, erven en schenken. Zijn uitgangspunt is om ingewikkelde financiële en fiscale onderwerpen begrijpelijk te maken en daarbij ook te kijken naar aandachtspunten en mogelijkheden waar je zelf misschien niet direct aan denkt.
Wil je meer lezen van Auke Gijsbertse.
Kijk ook eens op zijn linkedln pagina: Auke Gijsbertse - Gecertificeerd Financieel Planner
Laatst gecontroleerd op 14-09-2026