Waarom speelt het afdekken van risico’s nu geen rol bij de maximale hypotheek?
Bij het berekenen van je maximale hypotheek kijken we uitgebreid naar je inkomen. Logisch. Je moet de hypotheeklasten tenslotte wel kunnen betalen. Maar er zit iets geks in.
We beoordelen heel precies hoeveel hypotheek je vandaag op basis van je inkomen kunt dragen. Tegelijkertijd weten we dat gebeurtenissen zoals arbeidsongeschiktheid en overlijden dat inkomen van de ene op de andere dag behoorlijk kunnen veranderen. Gek genoeg wordt daar binnen de standaard hypotheeknormen maar beperkt onderscheid gemaakt tussen iemand die deze risico’s goed heeft opgevangen en iemand die dat niet heeft gedaan.
Hoe kun je nu goed omgaan met inkomensrisico’s?
Beloon de huizenkoper die zijn inkomensrisico’s serieus beperkt. Mijn gedachte is eigenlijk vrij eenvoudig.
Stel dat twee huishoudens exact hetzelfde inkomen hebben en allebei dezelfde woning willen kopen. Het eerste huishouden heeft nauwelijks voorzieningen getroffen voor het geval één van beiden langdurig arbeidsongeschikt wordt of overlijdt. Het tweede huishouden heeft dat wél geregeld. Er is bijvoorbeeld een goede arbeidsongeschiktheidsvoorziening en bij overlijden komt voldoende geld beschikbaar om de hypotheek te verlagen of het weggevallen inkomen op te vangen.
Volgens de normale hypotheekberekening kan hun maximale hypotheek toch vrijwel hetzelfde zijn. Logisch? Ik vraag het mij af. De hypotheeknorm kijkt vooral naar het inkomen van vandaag.
Hoe wordt je maximale hypotheek berekend?
De maximale hypotheek wordt voor een belangrijk deel bepaald aan de hand van het toetsinkomen, de hypotheekrente en de wettelijke financieringslastpercentages. Die percentages staan in de Tijdelijke regeling hypothecair krediet (Trhk) en worden jaarlijks aangepast. Bijzonder is dat de regels op andere punten wél bewust extra leenruimte toestaan. Zo mag in 2026 bij een energiezuinige woning, afhankelijk van het energielabel, een bedrag buiten de normale inkomenstoets worden gehouden. Voor een woning met bijvoorbeeld energielabel A of B gaat het om € 10.000 en bij A++++ om € 30.000. De gedachte daarachter is begrijpelijk: lagere energielasten betekenen dat een huishouden meer ruimte overhoudt voor de hypotheek.
Maar waarom zouden we dan niet óók kijken naar de financiële gevolgen van grote inkomensrisico's?
De AFM vindt die risico's juist heel belangrijk. Dit is niet alleen iets waar een hypotheekadviseur toevallig aandacht aan kan besteden.
Mogelijke inkomensterugval vind de AFM belangrijk
In de vernieuwde Leidraad Hypotheekadvisering 2026 noemt de AFM arbeidsongeschiktheid, overlijden en werkloosheid expliciet als life events die de financiële situatie van een klant fundamenteel kunnen veranderen. Een adviseur moet daarom onderzoeken wat er met de betaalbaarheid van de hypotheek gebeurt wanneer zo'n situatie zich voordoet. Daarbij moeten ook bestaande voorzieningen worden meegenomen, zoals nabestaandenpensioen, wettelijke voorzieningen en verzekeringen.
Bij het advies moeten we dus nadrukkelijk kijken of de hypotheek na arbeidsongeschiktheid of overlijden nog betaalbaar is. Maar bij het bepalen van de standaard maximale hypotheek levert het goed afdekken van die risico's geen vaste extra leenruimte op.
Waarom belonen we niet iemand die zijn risico’s heeft afgedekt?
Mijn voorstel: extra hypotheekruimte bij goede afdekking van risico’s. Ik zou het interessant vinden om te onderzoeken of daar een kleine financiële prikkel aan kan worden gekoppeld. Niet door iemand ineens tienduizenden euro's méér te laten lenen omdat ergens een verzekering loopt. Daarvoor zijn de verschillen tussen verzekeringen en persoonlijke situaties veel te groot.
Maar bijvoorbeeld: € 10.000 extra financieringsruimte wanneer het financiële risico van langdurige arbeidsongeschiktheid aantoonbaar en voldoende wordt opgevangen. En € 20.000 extra financieringsruimte in totaal wanneer daarnaast ook de financiële gevolgen van overlijden voldoende zijn afgedekt.
Het zijn bewust beperkte bedragen. Het uitgangspunt blijft verantwoord lenen. Maar binnen die grens beloon je iemand die niet alleen kijkt naar de vraag: Kan ik deze hypotheek vandaag betalen?, maar ook naar: Kan ik hier blijven wonen als het leven anders loopt dan ik nu verwacht?
Wat betekent 'goed verzekerd'?
Daar zit meteen een belangrijke voorwaarde aan mijn idee. Alleen het hebben van een polis lijkt mij onvoldoende. Er zou daadwerkelijk moeten worden gekeken naar de financiële positie ná arbeidsongeschiktheid of overlijden. Hoeveel inkomen blijft er over? Hoe lang loopt een uitkering? Welk verzekerd bedrag komt beschikbaar? Hoe hoog blijft de hypotheek? En kan het huishouden daarna de woonlasten nog dragen? Het is dus ook belangrijk om te kijken of er vermogen is om inkomensteruggang op te vangen. Het hoeft dus zeker niet per se met een verzekeringsproduct te worden opgelost.
Dat sluit ook aan bij de manier waarop de AFM naar goed hypotheekadvies kijkt. De adviseur moet niet alleen vaststellen dát er voorzieningen zijn, maar zich ook verdiepen in de hoogte en duur daarvan. Een overlijdensrisicoverzekering van € 25.000 op een hypotheek van € 500.000 zegt op zichzelf bijvoorbeeld nog weinig. Het gaat om het resultaat.
Ziitten er nadelen aan het belonen van het afdekken van risico’s?
Jazeker. Zo'n regeling klinkt aantrekkelijk, maar er zijn ook goede tegenargumenten. Een hogere hypotheek blijft immers een hogere schuld. Door € 10.000 of € 20.000 extra te lenen, worden de maandlasten ook weer iets hoger.
Daarnaast kan niet iedereen zich onder dezelfde voorwaarden verzekeren. Leeftijd, beroep en gezondheid kunnen invloed hebben op de mogelijkheden en premie. Je wilt voorkomen dat mensen die zich moeilijk of alleen tegen een hoge premie kunnen verzekeren daardoor ook nog eens minder kans maken op de woningmarkt.
En er ontstaat onvermijdelijk een nieuwe vraag: wanneer is een risico voldoende afgedekt?
Juist daarom zou ik niet kiezen voor een simpele regel polis aanwezig = meer hypotheek. Het zou moeten gaan om aantoonbare financiële bescherming en een voorziening die past bij de looptijd en de persoonlijke situatie.
En hoe zit het met maatwerk?
De hypotheekregels zijn overigens niet altijd een keiharde eindstreep. De AFM geeft in haar Leidraad Hypotheekadvisering 2026 aan dat bijzondere omstandigheden aanleiding kunnen zijn om een hogere hypotheek dan de standaard Trhk-norm te adviseren. Zo'n afwijking moet dan wel concreet worden onderbouwd en doorgerekend. Een algemene opmerking dat iemand financieel sterk staat, is niet voldoende.
Dat betekent niet dat een arbeidsongeschiktheidsverzekering of overlijdensrisicoverzekering nu automatisch recht geeft op extra leenruimte. Dat is juist niet het geval. Maar het laat wel zien dat persoonlijke financiële weerbaarheid relevant kan zijn bij de vraag wat verantwoord is.
Waarom is het risico van werkloosheid anders dan dat van arbeidsongeschiktheid of overlijden?
Voor werkloosheid zou ik deze redenering minder snel doortrekken. Een verzekering of andere voorziening tegen werkloosheid biedt meestal geen langdurige vervanging van het inkomen. Vaak gaat het vooral om een tijdelijke overbrugging.
Arbeidsongeschiktheid en overlijden kunnen vaker en veel langduriger gevolgen hebben voor het inkomen van een huishouden. Daarom vind ik juist die twee risico's interessant om mee te nemen in de discussie over hypotheeknormen.
Uiteindelijk gaat hypotheekadvies niet alleen over vandaag.
Een maximale hypotheek berekenen is relatief eenvoudig. De veel belangrijkere vraag is wat mij betreft:
Past die hypotheek ook bij je leven als niet alles volgens plan verloopt? Daar besteden we bij hypotheekadvies terecht veel aandacht aan. De AFM vraagt dat ook nadrukkelijk van adviseurs.
Dan vind ik het een terechte vraag of we diezelfde gedachte niet iets meer mogen laten terugkomen in verrruimde leennormen.
Niet onbeperkt lenen. Ook niet ieder risico wegverzekeren. Maar wel een beperkte beloning voor een huizenkoper die aantoonbaar heeft nagedacht over de financiële gevolgen van arbeidsongeschiktheid en overlijden en deze risico's goed heeft opgevangen.
En waar ik zeker tegen ben dat op basis van deze argumentatie iedereen zonder voorziening minder hypotheek mag krijgen. Dat is namelijk een goedkope manier om hiermee om te gaan. Niet met het oog op klantbelang.
Waarom is er geen fiscale aftrek van financieel advies
En tenslotte, ik ben er groot voorstander van dat iemand die financieel advies in wint, dit fiscaal in aftrek kan nemen. Door goed geïnformeerd te zijn en te anticiperen op onverwachte gebeurtenissen voorkom je namelijk veel maatschappelijke kosten.
Over de auteur
Auke Gijsbertse is financieel adviseur bij Tijd voor Advies. Hij helpt particulieren en ondernemers bij financiële vragen over wonen, hypotheek, pensioen, lijfrente, vermogen, scheiden, erven en schenken. Zijn uitgangspunt is om ingewikkelde financiële en fiscale onderwerpen begrijpelijk te maken en daarbij ook te kijken naar aandachtspunten en mogelijkheden waar je zelf misschien niet direct aan denkt.
Wil je meer lezen van Auke Gijsbertse?
Kijk ook eens op zijn linkedln pagina: Auke Gijsbertse - Gecertificeerd Financieel Planner
Laatst gecontroleerd op 19-09-2026.